Van 20 tot 23 december haalt cultuurcentrum De Schakel het poëtische paardencircus van Compagnie Equinote naar Waregem. In maart speelt ‘Là’ van het legendarische Baro d’evel in Rijsel en Brussel, met in de hoofdrol twee circusartiesten en een raaf. Op zich geen wereldnieuws, maar beide Franse gezelschappen staan wel symbool voor een opvallende trend: in tijden waarin vegetarisme de nieuwe norm wordt, wilde dieren in het circus wereldwijd in de verdrukking raken en zelfs die arme pony’s op kermissen niet langer hun suffe rondjes mogen draaien, zien we een comeback van dieren in het hedendaagse circus. Een beschouwing in vijf tegenstellingen.

Traditioneel vs. hedendaags

Een circus zonder dieren is als een café zonder bier. Dat is althans de opvatting van talloze circusfans over heel de wereld. Ze hebben dan ook een punt: sinds Philip Astley rond 1768 het moderne circus ‘uitvond’, waren dieren er onlosmakelijk aan verbonden. Pas een dikke tweehonderd jaar later – vanaf begin jaren 1970 – begonnen gezelschappen op te staan die circus brachten zonder dieren, met Cirque du Soleil als bekendste voorbeeld. Het hedendaagse circus was geboren. Vandaag, nog eens vijftig jaar later, is het wel erg kort door de bocht om een circus met dieren als traditioneel te bestempelen en een circus zonder dieren als hedendaags, maar het blijft een feit dat de meeste traditionele circussen gedomesticeerde dieren als essentieel onderdeel van hun programma hebben. En omgekeerd: de overgrote meerderheid van hedendaagse circusgezelschappen denkt er niet aan om met viervoeters of gevederde vrienden te werken. Al zijn er dus uitzonderingen.

Paard vs. rat

Het meest iconische circusdier is niet de leeuw of de tijger, maar het paard. Deze edele dieren lenen zich dan ook perfect tot allerhande kunstjes. Voltige – acrobatiek op paarden – is zelfs een erkende tak binnen de ruitersport, met wedstrijden en al. Ook verschillende hedendaagse circusgezelschappen werken met paarden: Cie Equinote, Baro d’evel en het Oost-Vlaamse paardentheater van Cirque Frère Frère om maar enkele te noemen. Wilde dieren worden uiterst zelden op het hedendaagse podium gehaald; wij hebben enkel weet van Compagnie Rasposo dat in ‘Morsure’ een echte tijger liet opdraven – al kon het naargelang de financiële en organisatorische mogelijkheden van het ontvangende festival ook een acrobaat zijn die een tijger nadeed. Maar het hedendaagse circus zou het hedendaagse circus niet zijn mocht het niet op zoek gaan naar andere, iets minder indrukwekkende dieren om zo – al dan niet bewust – een ironische knipoog naar het traditionele circus te geven.

Lees verder